آمــــــــوزش عــــــــــــربـــــــــــــــــی از صفـــــر تاصـــــــــد
تَعَلَّمـــــــــــوا العربیّـــــــة فإنّها لغة القرآن 
نويسندگان
لینک دوستان
پيوندهای روزانه

التحلیل الصرفی :

 

بررسی ویژگیهای یک کلمه (بدون در نظر گرفتن موقعیّت آن در جمله ) تجزیه یا

( التحلیل الصرفی ) نامیده می شود.

از این نظر کلمه سه دسته است :   إسم   ،   فعل   وحرف

 


التحلیل الصرفی :

بررسی ویژگیهای یک کلمه (بدون در نظر گرفتن موقعیّت آن در جمله ) تجزیه یا ( التحلیل الصرفی ) نامیده می شود. از این نظر کلمه سه دسته است :   إسم   ،   فعل   وحرف

تحلیل إسم :

1  -  اسم از نظرعدد :  ( مفرد  ،  مثنی  یا جمع بودن )

2 -  اسم از نظر جنس ( مذکر یا مؤنث بودن ) :

3 -  نوع إسم : (معرفه یا نکره بودن )

4 -  ریشه  اسم ( جامد یا مشتق بودن )

5 -  معرب یا مبنی

6 -  منصرف یا غیر منصرف بودن

7 -  مقصور ، ممدود ، منقوص یا صحیح الآخر

 

تحلیل فعل :

1 -  زمان فعل ( ماضی . مضارع . امر )

2 -  صیغه فعل ( للغائب  ، للمخاطب ، للمتکلم )

3 -  ریشه فعل : (مجرد یا مزید بودن)

4 -  صحیح یا معتل بودن

5 -  لازم  یا متعدّی بودن

6 -  معلوم یا مجهول بودن

7 -  معرب یا مبنی بودن

 

تحلیل حرف :

1  -   نوع حرف

2 -  عامل  یا غیر عامل

3 -  علامت بناء 

تحلیل إسم :

1  -  اسم ازنظر عدد :  ( مفرد  ،  مثنی  یا جمع بودن )

الف ) مفرد :  اسمی که یک شخص یا یک چیز را نشان دهد . (علامتی ندارد)

عالمٌ  ( یک شخص عالم )           طالبـﺔٌ ( یک دانش آموز دختر )   

 

ب ) مثنی :  اسمی که دو شخص  یا دو چیز را نشان دهد .

علامت آن  ( انِ )  و  ( ینِ ) در آخر آن است که باید زائد باشد .

عالمانِ  -   عالمَینِ  ( دو شخص دانا )          طالبتانِ  -  طالبتَینِ  ( دو دانش آموز دختر)

نکته : این اسم ها مثنی نیستند:

ألوان ، شُبّان ، أحزان ، أدیان (جمع مکسر)وجَوعان،غَضبان،دَوران،کسلان ، طَیران ،عُدوان ، عطشان (مفرد هستند )

 

ج ) جمع : بیشتر از دو شخص یا دو چیز را نشان می دهد . به دو دسته تقسیم می شود .

جمع سالم :    جمع مذکر سالم : مخصوص اسم علم مذکر وصفت آنها ( علامت آن  (ونَ) و (ینَ)  است )

                  مسلمونَ  -  مسلمینَ   ( چند مرد مسلمان ) 

                  نکته: این اسم ها جمع سالم نیستند :  میادین   ، بساتین ، قوانین ، مَضامین ، مسکین

                  جمع مؤ نث سالم : مخصوص علم مؤنث و صفات آنهاو مصادربیش از سه حرف است

                  ( علامت آن ( ات ) است )  : زینبات  ، مریمات ، مسلمات ، اطّلاعات ، إقدامات

                 نکته این اسمها جمع مؤنث سالم نیستند :  أصوات  ،  أموات  ، أبیات

جمع مکسر : جمعی که شکل مفرد کلمه تغییر می کند و قاعده خاصی بر ساختن آن وجود ندارد .

تلمیذ            تلامیذ                                         حَقل           حُقول

صدیق          اصدقاء                                        جِسم          اجسام

2 -  اسم از نظر جنس ( مذکر یا مؤنث بودن ) :

الف ) مذکر حقیقی : به انسان یا حیوان نر اشاره دارد .  اسد ( شیر نر ) ،   رَجُل ( مَرد )

ب ) مذکر مجازی : انسان یا حیوان نر نیست اما قواعد مذکر در مورد آن اجرا می شود.  قلم  ، کتاب ...

ج ) مؤنث حقیقی : انسان یا حیوان ماده را نشان می دهد .  زینب  ، فاطمـﺔ  ، بقرﺓ

د ) مؤنث مجازی : انسان یا حیوان ماده نیست ولی مانند اسم مؤنث با آن برخورد می کنیم . مدرسـﺔ ، مزرعـﺔ ...

٭مونث لفظی : معاویـﺔ ، ...

مؤنث معنوی :

1 -  اسم علم مؤنث که نشانه تأنیث ندارد . مریم ، زینب ، منی و .....

2 -  اسم های مخصوص جنس مؤنث : امّ   ،  اُخت  ، بنت و ...

3 -  بعضی  اندامهای زوج بدن : عین (چشم ) ،  ید ( دست )  ، رِجل (پا) و ....

2 -  جمع های مکسر غیر انسان : الاشجار ، مدارس ، مزارع و ...

3 -  اسم شهرها، کشورها ، و قبیله ها و ...

4 -  مونث های سماعی :  عُنق (گردن) ،  أرض (زمین) ، شمس (خورشید ) ، روح ، نفس ، نار (آتش) ، حرب

(جنگ) ، دار (خانه) ، سَماء (آسمان)، عصا ، بئر (چاه)و ....

علامت مؤنث :

1 -  ( ﺓ  -  ﺔ ) :  سعیدﺓ ،  تلمیذﺓ ، فاطمـﺔ  و ...

2 -  (  اء  )اگر بعد از سه حرف باشد ؛ جزء ریشه کلمه نباشد   : زهراء  ،  صحراء

ماء  و دواء  مؤنث نیستند .

3 - (ی ، ا )اگر بعد ازسه حرف باشد؛جزء ریشه کلمه نباشد: کبری،عظمی،دنیاو ...( فتی و مانند آن مؤنث نیست .)

3 -  نوع إسم : (معرفه یا نکره بودن )

نکره ( شخص یا چیز ناشناس ) : اسمی که جزء اسم های معرفه نباشد .

معرفه : شخص یا چیزی که شناخته شده باشد . اسم های معرفه عبارت اند از :

1 -  علم ( اسم خاص فارسی ) : شامل اسم اشخاص ، شهرها ، کشورها و ... که از مجموعه اسم جنس (اسم عام)

جدا شده باشد .  حمید  ،   تهران  ، ایران    ( ایران از اسم عام کشور جدا شده است )

2 -  ضمیر : تمام ضمایر معرفه هستند.

ضمایر متّصل : فاعلی (مرفوعی) به فعل ماضی    ا . و. نَ . تَ  . تُما  . تُم . تِ . تُنَّ . تُ . نا

                                        به فعل مضارع وامر : ا . و . ی . ن

                 منصوبی -  مجروری: هُ (ـه) ، ها ، هُما ، هُم ، هُنَّ   کَ ، کِ ، کُما ، کُم ، کُنَّ ، ﻯ ، نا

ضمایر منفصل :

                     مرفوعی (جانشین مبتدا)

                     هُو . هیَ   . هُما .  هُم . هُنَّ    أنتَ . أنتِ . أنتُما . أنتُم . أنتُنَّ  . أنا . نحنُ

                    منصوبی (جانشین مفعول )

                    إیّاه . إیّاها .  إیّاهما .  إیّاهم . إیّاهُنَّ    إیّاکَ .  إیّاکِ . إیّاکما . إیّاکم . إیّاکنَّ    إیّایَ . إیّانا

3 -  اسم اشاره :

                    به نزدیک : هذا  .  هذه    . هذانِ  . هذینِ  . هاتانِ . هاتینِ .     هولاء

                    به دور : ذلک . تلک  .    اولئک

4  - اسم موصول : مشترک :  مَن (کسی که . کسانی که )   ما ( چیزی که ، چیزهایی که )

                         خاص : الّذی  ،  الّتی ، اللّذانِ  ، اللّذینِ  ، اللّتانِ ، اللّتینِ ، الّذینَ ، الّلاتی

5 -  ذو اللام  ( الـ  دار ) :  الصادقین  ،  الفائز

6 -  مضاف به معارف : اگر اسم نکره ای به یک اسم معرفه اضافه شود به این واسطه معرفه می شود .

               نکره  +  معرفه   =   معرفه + معرفه       کتاب  +  حمید  =  کتاب حمید

خلاصه :        معارف 6  بُود ، مضمر ، إضافه                علم ، ذواللام ، موصول واشاره

4 -  ریشه  اسم ( جامد یا مشتق بودن )

جامد : اسمی که ریشه فعل ندارد :  ارض  .   دار  .  جدار  و ....

مشتق : اسمی که ریشه فعل دارد : شامل : اسم فاعل . اسم مفعول . اسم زمان ومکان . صفت مشبهه . اسم مبالغه

اسم تفضیل و اسم آلـﺔ

الف) اسم فاعل  : از فعل ثلاثی مجرد بر وزن   فَـاعِل  : عادِل  .  صاحب . ناظم  ...

ب ) اسم مفعول : از فعل ثلاثی مجرد بر وزن  مفعول : منظور  . مکتوب . معلوم  ...

                    ٭اسم فاعل ومفعول از فعل ثلاثی مزید به این روش ساخته می شد .

                     ازصیغه اوّل مضارع فعل های مزیدساخته می شود.حرف مضارعـﺔ راحذف وبه جای آن حرف( مُـ )

                     اضافه می کنیم اگر یک حرف به آخر مانده را کسره –ِ  بدهیم اسم فاعل ساخته می شود و اگر

                     فتحه ـَ  بدهیم اسم مفعول ساخته می شود :

                     مُرسِل . مُعلِّم . مُجاهِد . مُنفجِر و ...  اسم فاعل هستند .

                     مُرسَل . مُستضعَف . مُقدَّم و ...   اسم مفعول هستند .

ج ) اسم زمان ومکان : بر وزن  مَفعَل : مسکَن . معدَن . مطبَخ . مأمَن . معبَد و ...

                                       مَفعِل  : مسجِد . مغرِب . مشرِق . منطِق . منزِل و ...

                                       مَفعَلَـﺔ : مَدرسَـﺔ

مزار . مطار . مدار . مقام . و ...  بر وزن ( مَفال) اسم مکان هستند .

مَرعی . مَبنی . مَأوی و ... بر وزن( مَفعی) اسم مکان هستند .

د ) صفت مشبهه : صفتی پایدار است . مهم ترین وزن های آن : فعیل : شریف . علیم . مجید ...

فَیعِل: جَیِّد . سَیِّد                                       فَعول : وقور (باوقار) ، قطور، جسور(بی باک)، رسول ...

فَعِل : فَطِن (زیرک)                                     فَعــل : صَعـب  .  سَـهـل ...

فَعَل : حَسَن                                             فَعلان : یَقظان . غَضبان . کَسلان . عَطشان ....

هـ ) اسم مبالغه : فراوانی صفتی را نشان می دهد . وزن های آن :

فعّال : وهّاب . غفّار . رنّان ...                       فعّالـﺔ : علّامـﺔ . أمّارﺓ ...

فَعول: صَبور

و) اسم تفضیل :  برتری را نشان می دهد .  وزن :

أفعل : أحسَن . أکبر . أنفع ...                        فُعلی : حُسنی  . کُبری . دُنیا ...

٭ وزن ( أفعل . فَعلاء ) اگر دال بر عیب ورنگ باشد ؛ صفت مشبهه است .

ابیض . بیضاء      أحمر . حمراء       أسود . سوداء     أصفر . صفراء    أخضر . خضراء ( رنگ )

أعمی . عمیاء     أبکم . بکماء

ز ) اسم آلـ : اسم ابزار است . وزن :

مِفعل : مِقبض (دستگیره)                           مِفعلـﺔ : مِطرقـﺔ (چکش)            مِفعال: مقراض (قیچی )

خلاصه : اسم آلت که بر آلت دال است            مِفعل و مفعلـﺔ و مِفعال است .

 5 -  معرب یا مبنی :

معرب : کلماتی که با توجه به نقش آنها در جمله حرکت حرف آخر آنها عوض می شود معرب هستند :

الشجرﺓُ  .  ینصُرُ

مبنی : کلماتی که علاوه بر تغییر نقش آنها در جمله حرکت حرف آخر آنها عوض نمی شود : أنتَ. وَجَدَ . فِی

انواع کلمات مبنی:

اسم : ضمیر . اسم اشاره . اسم موصول . اسم شرط . اسم استفهام . عدد مرکب.

اسم شرط: مَن  . ما. متی . أینما              إسم استفهام : هَل . مَن . کَیف . مَتی

عدد مرکب : أحدَعَشَرَ ،(بجز إثنا عَشَر که معرب به حروف استَ) و ...

فعل : ماضی و أمر در تمام صیغه ها مبنی هستند امّا مضارع فقط صیغه های جمع مؤنث (6 و 12 ) مبنی هستند.

حرف : تمام حروف مبنی هستند.

6 -  منصرف یا غیر منصرف بودن :

غیر منصرف : اسم هایی که تنوین وکسره نمی گیرند . انواع اسم های غیر منصرف :

1        -  علم مؤنث : مریم . فاطمـﺔ 

2        - علم غیر عربی : یعقوب . روزبه ...

3        -  اسم شهرها وکشورها : طهران . ایران

4        -  اسم ها وصفت ها بر وزن أفعل -  فُعلی وفَعلاء  : أکبر . کُبری. احمر . حمراء و....

5        -  جمع های مکسر بر وزن مفاعل و مفاعیل : مساجد . معابد  . مکاتب . مفاتیح . مصابیح . مضامین ...

٭ اسم همه پیامبران غیر منصرف هستند به جز هفت اسم .(محمد (ص) . صالح . شعیب . شَیث . هُود . لوط .نوح)

٭ کلماتی مانند ( عاشوراء . خضراء . شعراء . عقلاء ... ) که به( اء) ختم می شوند ، اگر (اء) جزو سه حرف اصلی نباشد ، غیر منصرف هستند . بنابراین  دواء . سماء . ماء  و...  غیر منصرف نیستند .

٭ اسم خاص مختوم به (ان) غیر منصرف هستند . سلمان . قحطان و...

٭ صفت بر وزن فعلان غیر منصرف است . عطشان . یقظان . غضبان . کَسلان ..

٭ مؤنث لفظی مانند  حمزﺓ ، زکریاء  ...  نیز غیر منصرفند.

خلاصه : اکبر و مریم و روزبه در مساجد   طهران  نماز خواندند .

٭٭ غیر منصرف اگر (الـ ) بگیرد یا اضافه شود  کسره  ـِ  هم می گیرد .  

7 -  مقصور ، منقوص ، ممدود  یا صحیح الآخر

اسم مقصور : اسمی که آخر آن الف مقصوره ( ی . ا ) دارد :  کبری .  موسی . عیسی . دنیا

اسم منقوص : اسمی که آخر آن یاء ماقبل مکسور ( ـِ )  دارد . قاضِـﻰ . هادِﻯ ...

اسم ممدود : آخر آن همزه دارد . زهراء  . أسماء  ....       اسم صحیح الآخر : کتاب . معلوم ...

تحلیل فعل :

1 -  زمان فعل ( ماضی . مضارع . امر )

2 -  صیغه فعل ( الغائب  ، المخاطب ، المتکلم )

3 -  ریشه فعل : ( مجرد یا مزید بودن )  

از اول فعل حرف مضارعـﺔ و همزه امر را حذف می کنیم و از آخر فعل ضمیر وعلامت اعرابی را حذف می کنیم اگر فقط سه حرف داشت ثلاثی مجرد و اگر بیشتر داشت ثلاثی مزید است . (به استثنای فعل های باب افعال)

یَسجُدانِ  : سَجَدَ  : ثلاثی مجرد              اسجُدا : سَجَدَ : ثلاثی مجرد

یجاهدانِ : جاهَدَ : ثلاثی مزید               ینفجرُ : انفجرَ : ثلاثی مزید

4 -  صحیح یا معتل بودن

معتل : یکی از حروف اصلی آن حرف علّه باشد .  مثال : وَجَدَ . وَهَبَ      أجوف : عاد . قال   ناقص: هدی . دعا

صحیح : ریشه آن حرف علّه نداشته باشد . شامل : صحیح سالم : یکتُبُ         مضاعف : عدَّ . ضَلَّ . زلزَلَ

مهموز : أَخَذَ . سألَ . قَرَأَ

5 -  لازم  یا متعدّی بودن

 لازم : فعلی که فقط به فاعل نیاز دارد (ناگذر فارسی):  ذَهَبَ (رفت)

فعل های باب تفاعل(معمولاً) و انفعال(همیشه) ، لازم هستند : إنطلقَ (روانه شد) . تکاتب ( مکاتبه کرد )

متعدّی : فعلی که علاوه بر فاعل به مفعول هم نیاز دارد ( گذرا به مفعول )

1 -  فعل های باب افعال وتفعیل غالباً متعدّی هستند. انزَلَ (نازل کرد ).  قدّمَ(تقدیم کرد)

2 -  فعل های رباعی مجرد متعدی هستند : تَرجَمَ (ترجمه کرد )

3 -  اگر بعد از فعل لازم حرف (بـ ) بیاید متعدّی می شود . ذَهَبَ (رفت)      ذَهَبَ  بـ  ( بُـرد )

٭ فعل های مجهول متعدّی هستند .  کُتِبَ  . غُرِسَ .  قِیلَ  

6 -  معلوم یا مجهول بودن :

فعل مجهول : ماضی: عین الفعل آن کسره می گیرد و حروف متحرّک قبل از آن ضمه می گیرند .

کَتَبَ : کُتِبَ           إستَغفَرَ : اُستُغفِرَ

مضارع : عین الفعل آن فتحه می گیرد و حرف مضارع ضمه می گیرد . یَکتُبُ : یُکتَبُ       یَستَغفِرُ : یُستَغفَرُ

7 -  معرب یا مبنی بودن :

ماضی و امر در تمام صیغه ها مبنی هستند و مضارع فقط دو صیغه جمع مؤنث آن (6 و 12 ) مبنی است یعنی سایر صیغه های آن معرب است . رَجَعَ  . إرجِع .  یَرجِعنَ  . تَرجِعنَ (مبنی هستند) یَرجِعُ  . یَرجعانِ و...  (معرب هستند )

علامت بناء فعل ؛در ماضی و مضارع  علامت آخرین حرف اصلی فعل (لام الفعل ) آن است اما درامر بستگی به تغییری دارد که آخر فعل انجام می شود.

نَجَحَ  : مبنی بر فتح          نَجَحُوا: مبنی بر ضم               نَجَحــتَ : مبنی بر سکون

یَنجَـحــنَ : مبنی بر ساکن         اُنصُرِﻯ : مبنی برحذف نون    إهدِ : مبنی بر حذف حرف علّه

تحلیل حرف :

1  -   نوع حرف :    حرف نفی :  لا  .  ما

                                 حرف جازمه  : لا نهی  . لـ امر  . لم و لمّا

                                 حرف ناصبه : أن . لَن . کَی . حتّی . لـ 

                                 حرف ندا : یا  . وا  .

                                 حرف إستثناء : إلّا

                                حرف عطف : و  . فـ  . ثُمَّ  . لا .  بل . أو . أم

                                حرف مشبهه بالفعل : إنَّ . أنَّ . لکنَّ .  لیتَ  . لعلَّ . کَأنَّ                   

2 -  عامل  یا غیر عامل:

عامل : بر اعراب اسم وفعل  بعد  از خود تاثیر دارد.   المدرسـﺔ         فی المدرسـﺔِ        یَعلَمُ        لن یَعلَمَ

حرف جر  .حرف ناصبه . حرف جازمه  . حرف  مشبهه بالفعل . لا نفی جنس عامل هستند .

غیر عامل : براعراب اسم وفعل بعد از خود تاثیری ندارد.   یعلَمُ   -   لایعلَمُ

 حرف عطف . نفی . استفهام ( هل ، أ ) . استقبال ( سـ ، سوف ) . نون وقایه . نون تاکید . حرف تحقیق ( قد )

حرف الـ تعریف . مای کافه . حرف ندا . واو حالیه  . حرف تنبیه  ( ها در أیّها ) غیر عامل هستند.

3 -  علامت بناء  : علامت بناء حرف حرکت حرف آخر آن است .

فی : مبنی بر ساکن            بـِ  : مبنی بر کسر          وَ : مبنی بر فتح

٭ اسم ها وحروف مبنی که حرف آخر آنها  الف ( ـا ) ویا یاء ( ﻰ )  باشد مبنی بر ساکن هستند : فِـﻰ ، هذا ...

الإعراب

الإعراب (ترکیب کردن ) : تعیین نقش و علامت هر کلمه در جمله

خلاصه بحث اعراب :  جمله اسمیه  ،  جمله فعلیه  ، سایر نقش ها (مرفوعات ، منصوبات ، مجرورات )، توابع

جمله دو نوع است :

اسمیّه : با اسم شروع می شود و دارای دو نقش اصلی است .

مبتدا : اولین اسم جمله است ومرفوع

خبر : بعد از مبتدا می آید و مرفوع .                      المُؤمِنُ   صادقٌ.   ( مومن راستگو است. )

خبر سه نوع است :

1 -  خبر مفرد : یک اسم است و غالباً ظاهراً مرفوع است .              اللهُ   علیمٌ .

2 -  خبر جمله : با یک فعل شروع می شود و محلاً مرفوع است .     الطالب  یجتهدُ فی دروسه .

3 -  خبر شبه جمله : با حرف جر شروع می شود یا یک ظرف است در هر صورت محلا مرفوع است .

      المعلّمُ    فی الصّف .                   الکتاب   هناکَ .

٭ جمله اسمیّه همراه أفعال ناقصه ( کان ، صارَ ، لیسَ  و ...  )

فعل ناقصه  +  إسم فعل ناقصه (مرفوع) + خبر فعل ناقصه (منصوب)

          کانَ   الجوُّ    بارداً .

اسم فعل ناقصه مانند فاعل سه شکل( اسم ظاهر ، ضمیر بارز و ضمیر مستتر ) دارد:  

صار الجوُّ ممطراً .         صرتَ ناجحاً.               صار(هو)  عالماً.

٭ جمله اسمیّه همراه أفعال مقاربه ( کادَ  ، بدأ ، جَعَلَ ، عَسی و... )  خبر آنها جمله فعلیّه است .

      ﴿کَادَ الفقرُ  أن یَکونَ کفراً ﴾

٭ جمله اسمیّه همراه حروف مشبهه بالفعل ( إنَّ  ، أنَّ ، لکنَّ ، لیتَ ، لعلَّ ، کأنَّ)

حرف مشبهه بالفعل + اسم حرف مشبهه بالفعل(منصوب) + خبر حرف مشبهه بالفعل (مرفوع)

إنَّ   اللهَ  علیمٌ .

اسم حرف مشبهه بالفعل : اسم ظاهر یا ضمیر بارز است

خبر حرف مشبهه بالفعل مانند خبر مبتدا (خبر مفرد ، جمله یا شبه جمله) است .

٭ جمله اسمیّه همراه لا ی نفی جنس:

لای نفی جنس + اسم لای نفی جنس(مبنی بر فتح ومحلاً منصوب) + خبر لای نفی جنس(مرفوع )

لاکنزَ أنفَعُ من القناعهِ.            لابُدَّ .          لا شَکَّ .

 

جمله فعلیّه : با فعل شروع می شود . شامل :

فعل (لازم) + فاعل   :   جاءَ   حمیدُ .

فعل (متعدّی ) + فاعل + مفعول به   :   رأی علیُ  کتابَــه.

فعل (متعدّی به دو مفعول) + فاعل  + مفعول اول + مفعول دوم

رزقَـــنا الله  نعمـﺔً .             ( فعل های دو مفعولی : آتی ، أعطی ، جَعَلَ ، رَزَقَ ، ألبَسَ ، ... )

فعل مجهول +  نائب فاعل  :    کُتِبَ  الدّرسُ .

٭ فاعل ونائب فاعل سه نوع است :

1 -  اسم ظاهر : اسمی که بعد از فعل می آید ومرفوع است .   نَهَضَ اُویسٌ من مکانه .   غُرِسَ شَجَرَﺓٌ .

2 -  ضمیر بارز : ضمیری که به آخرین حرف اصلی فعل وصل می شود و محلاً مرفوع است :

      کَتَبــو ا رسالـﺔً .        نُصِروا  بِبدر.

3 -  ضمیر مستتر : ضمیری که در معنای فعل وجود دارد . 

   نَصَرَ  (هو) صدیقه .        کُتِبَ (هو)  عَلَیکُم .  

 

سایر نقش های موجود در جملات اسمیّه وفعلیّه :

1 -  مرفوعات : مبتدا  ،  خبر ،  فاعل  ، نائب فاعل ، اسم فعل ناقصه ومقاربه ، خبر حروف مشبهه بالفعل و لای نفی جنس

2 -  منصوبات :

مفعول به  ، خبر فعل ناقصه ومقاربه ، اسم حرف مشبهه بالفعل ولای نفی جنس و

مفعول مطلق : مصدری منصوب از جنس فعل خود .       یجتهد الطالبُ إجتهاداً .  

اگر بعد از آن صفت ومضاف الیه نیاید : مطلق تاکیدی است و اگر بیاید مطلق نوعی (بیانی ) است .

اذکروا  اللهَ ذکراً کثیراً .

مفعول له : مصدری منصوب غیر از جنس فعل خود که دلیل انجام فعل جمله را نشان می دهد .

ضربناه تأدیباً له .

مفعول فیه : ظرف زمان یا مکان که متضمّن معنای فیه باشد .   ﴿ الیَومَ أکمَلتُ لکُم دینَکُم ﴾

حــال : کلمه یا کلامی است که کیفیت اسم قبل از خود را در هنگام انجام فعل نشان می دهد.

حال مفرد : وصف ، نکره ، منصوب ، مشتقی است . یعیشُ المُؤمنُ قانعاً.

حال جمله : جمله ای است که بعد از یک اسم معرفه می آید وکیفیت آن را در هنگام انجام فعل بیان می کند.

إبتعدَ  الفارسُ وهُو یَضحَکُ.

تمیـیز : اسمی است نکره ، منصوب وجامد که ابهام قبل از خود را برطرف می کند.

اگر ابعام موجود در یک کلمه را برطرف کند : تمییز مفرد (ذات) .   رأیتُ أحَدَ عَشَرَ  کوکباً.

اگر ابهام موجود در جمله را برطرف کند تمییز جمله (نسبت ) است. هو أکمَلُ المُومنین إیماناً .

مستثنی : اسمی که بوسیله حرف الّا از حکم قبل از خود جدا می شود .(غالباً منصوب است)

یَنقُصُ کُلُّ  شیءٍ بالإنفاقِ الّا  العلمَ .

منـادا : اسمی که بعد از حرف ندا می آید .

منادا مفرد : (مبنی بر ضم و محلاً منصوب):  یا حُسینُ !

منادا مضاف : (ظاهراً منصوب) یا صادقَ الوعدِ!

3 -  مجرورات :

مضاف الیه :   جوله الباطلِ             کتاب الطالبِ

مجرور به حرف جر :   فی المدرسَـﺔِ    (حرف جر : فی ، إلی ، مِن ، بـِ ، کِـ ، لِـ  ، عن و ... )

توابع : مجموع نقش هایی که از نظر اعراب پیرو کلمه یا کلام قبل از خود هستند .

1 -  صفت (مفرد و جمله )    هذا  کتابٌ رائعٌ .               نُکرِمُ  إنساناً  یَتَحلّی بمکارم الأخلاقِ .

2 -  عطف نَسَق(عطف به حروف):معطوف علیه +  حرف عطف + معطوف  (حرف عطف: وَ. فَـ . ثُمَّ.أم .أو.بَل.لا )

معطوف از نظر إعراب پیرو معطوف علیه است .    جاءَ علیُ وحسنُ .

3 -  عطف بیان : اسم جامد( الـ ) دار که بعد از اسم اشاره بیاید . ﴿ ذلکَ الکتابُ  لا رَیبَ فیه ﴾

                      کلمه أبن و بنت اگر بین دو اسم خاص قرار گیرد .  عیسی بنُ مریمَ

4 -  بدل  :  اسمی که اسم قبل از خود را توضیح دهد و منظور متکلّم همان اسم دوم باشد .

﴿ إهدِنا الصّراطَ المُستقیم صراطَ الّذینَ أنعَمتَ عَلَیهم ﴾

5 -  تاکید :  ( موکَّد + موکِّد )

تاکید لفظی :  جاء الحقُّ ، الحقُّ.              

تاکید معنوی : بوسیله لفظ (کل) انجام می شود.  جاء الطلّاب کلُّــهم .

متال: اکتب الإعراب و التحلیل الصرفی من الکلمات التی تحتها خطّ:(امتحان کشوری سوم انسانی 15/10/1388)

الإسلام یدعو المسلمین َ إلی الجهادِ  فی سبیل اللهِ . 

یدعو : فعلُ مضارعٍ ، للغائبِ ، مجرّد ثُلاثی ، معتل(ناقص) ، متعدٍّ ، معلومٌ ، معربٌ / فعلٌ وفاعله هو مستتر والجمله فعلیّهٌ .

المُسلمینَ : إسمٌ ، جمعُ سالمٍ للمذکر، معرّف بال ، مشتق (اسم فاعل)،معربٌ ، منصرف،صحیح الآخر/ مفعول به ومنصوب ظاهراً.

الجهادِ : إسمٌ ، مفردٌ ، مذکرٌ ، معرّف بال ، جامد(مصدرٌ)، معربٌ ، منصرفٌ ، صحیح الآخر/ مجرور بحرف جر.

فی : حرف جرٍّ ، عاملٌ ، مبنی علی السکونِ./ محلی از اعراب ندارد.

 

الف : أعرب ما اُشیرَ إلیه بخطٍّ :

إنَّ الإرضَ یَرثُها  عبادی الصالحونَ  -  یا سمیرهُ ! اُحضری أیضاً فی المراسیم التی تنعقدُ لتکریم أعزّالناس مقاماً

الأرضَ : اسم إنَّ و منصوب به فتحه ظاهری اصلی

ها : مفعول به و محلاًمنصوب.

الصالحونَ : صفت مفرد ومرفوع به واو ظاهری فرعی بنا بر تبعیّت

سمیرهُ : منادای مفرد (علم) مبنی بر ضم ومحلاً منصوب

أیضاً : مفعول مطلق و منصوب ظاهراً.

مقاماً : تمییز نسبت (جمله)و منصوب ظاهراً.

ب ) صحّص الأخطاء فی التحلیل الصرفی:  « إنَّ الحسناتِ یُذهِبنَ السّیئاتِ »

یُذهِبنَ : فعل مضارع ، للمخاطبات ، مجرّد ثلاثی ، لازم ، مجهول ، مبنی .

(جواب: فعل مضارع ، للغائبات ، مزید ثلاثی(باب إفعال) ، متعدٍّ، معلوم ، مبنی )

السیّئات : اسم ، جمع مکسر ، مؤنث ، جامد ، معرفه ، مبنی ، غیر منصرف .

( جواب : اسم ، جمع مؤنث سالم ، مؤنث ، مشتق(صفت مشبهه) ، معرفه ، معرب ، منصرف )

 

[ ۱۳۸٩/۱۱/۱٤ ] [ ٥:۳۱ ‎ب.ظ ] [ مجید بیگلری ] [ نظرات () ]
.: Weblog Themes By themzha :.

درباره وبلاگ

majid.biglari80@gmail.com
موضوعات وب
امکانات وب
مهدویت امام زمان (عج)
روزشمار غدیر آیه قرآن تصادفی
پیج رنک گوگل

دانلود آهنگ جدید